مدیریت تبلیغات و فروش

مدیریت تبلیغات و فروش

طراحی سیاست مدیریت ریسک اعتباری مشتریان با بررسی سازوکار سرایت ریسک در عقود مختلف پرتفوی اعتباری بانک

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت مالی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران،
2 استادیار، گروه مدیریت مالی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.
3 دانشیار، گروه مالی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/asm.2026.2091049.3546
چکیده
تحولات اخیر در نظام‌های مالی و تجربه بحران‌های بانکی نشان داده است که ریسک اعتباری صرفاً پیامد نکول منفرد مشتریان نیست، بلکه از طریق سازوکارهای سرایت و وابستگی متقابل میان اجزای پرتفوی اعتباری می‌تواند به ریسک سیستمی تبدیل شود. در بانکداری اسلامی نیز تنوع عقود تأمین مالی و تفاوت در ماهیت ریسک آن‌ها، مدیریت ریسک اعتباری را از سطح ارزیابی مستقل هر عقد فراتر برده و ضرورت اتخاذ رویکردی شبکه‌ای و مبتنی بر ریسک سیستمی را آشکار ساخته است. در این راستا، هدف پژوهش حاضر طراحی سیاست مدیریت ریسک اعتباری مشتریان از طریق شناسایی و تحلیل سازوکار سرایت ریسک میان عقود مختلف پرتفوی اعتباری بانک صادرات ایران است. برای دستیابی به این هدف، از داده‌های روزانه نسبت مطالبات غیرجاری به کل تسهیلات چهار عقد مرابحه، جعاله، مضاربه و مشارکت مدنی طی دوره ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ استفاده شد. به منظور اندازه‌گیری ریسک سیستمی و بررسی پویایی انتقال شوک‌های اعتباری، شاخص ارزش در معرض خطر شرطی (CoVaR)، مدل خودرگرسیون برداری (VAR)، مدل گارچ چندمتغیره با همبستگی شرطی پویا (DCC-MGARCH) و مدل BEKK به کار گرفته شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که ریسک اعتباری در پرتفوی بانک دارای ساختاری شبکه‌ای، پویا و نامتقارن است و شوک‌های اعتباری از طریق کانال‌های مشخصی میان عقود مختلف منتقل می‌شوند. نتایج مدل DCC-MGARCH وجود وابستگی شرطی پویای معنادار میان عقود را تأیید کرد؛ به‌گونه‌ای که ضریب واکنش به شوک‌های جدید (0.81) به‌مراتب بزرگ‌تر از ضریب پایداری همبستگی‌ها (0.188) برآورد شد که بیانگر نقش تعیین‌کننده شوک‌های اعتباری در شکل‌گیری ریسک سیستمی است. همچنین نتایج مدل BEKK نشان داد که شدت و جهت سرایت ریسک میان عقود متقارن نیست و عقد مضاربه مهم‌ترین گره انتشار ریسک در شبکه اعتباری بانک محسوب می‌شود؛ به‌طوری‌که بیشترین ضرایب سرایت از مضاربه به مشارکت مدنی (0.767)، مرابحه (0.605) و جعاله (0.328) مشاهده شد. در مقابل، مشارکت مدنی با بالاترین سطح نوسانات اعتباری، بیشترین آسیب‌پذیری را در برابر شوک‌های منتقل‌شده از سایر عقود دارا بود. بر مبنای این یافته‌ها، پژوهش حاضر چارچوبی سیاستی برای مدیریت ریسک اعتباری مشتریان ارائه می‌کند که مشتمل بر چهار ابزار مکمل است: کنترل تمرکز پرتفوی در عقود دارای نقش غالب در انتشار ریسک، تشدید الزامات وثیقه‌ای برای مشتریان فعال در عقود با سرایت متقابل بالا، تخصیص سرمایه و ذخایر احتیاطی متناسب با جایگاه هر عقد در شبکه انتقال ریسک، و استقرار نظام هشدار زودهنگام مبتنی بر تغییرات شاخص CoVaR. بر این اساس، سهم عقد مضاربه در پرتفوی اعتباری باید مشمول محدودیت‌های تمرکزی قرار گیرد، مشتریان دارای تسهیلات هم‌زمان در عقود مضاربه و مشارکت مدنی باید تحت الزامات وثیقه‌ای سخت‌گیرانه‌تر قرار گیرند و افزایش معنادار CoVaR به‌عنوان سیگنال مداخله نظارتی و بازنگری سقف‌های اعتباری تلقی شود. نوآوری اصلی پژوهش در گذار از رویکرد متعارف اندازه‌گیری ریسک به طراحی سیاست‌های کمی و قابل‌اجرا برای مدیریت ریسک اعتباری مبتنی بر شبکه سرایت در بانکداری اسلامی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Designing a Customer Credit Risk Management Policy through Investigating Risk Contagion Mechanisms among Islamic Financing Contracts in Banks' Credit Portfolios

نویسندگان English

gholamreza talebian 1
mohsen seighali 2
mir feiz fallah 3
1 PhD Student, Department of Financial Management, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran
2 Assistant Professor, Department of Financial Management, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran.
3 Associate Professor, Department of Finance, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Recent developments in financial systems and the experience of banking crises have shown that credit risk is not merely the result of individual borrower defaults; through contagion mechanisms and interdependencies within credit portfolios, it can evolve into a source of systemic risk. In Islamic banking, the diversity of financing contracts and their heterogeneous risk characteristics further complicate credit risk management, highlighting the need for a network-based and systemic approach. Accordingly, this study aims to design a credit risk management policy for bank customers by identifying and analyzing risk contagion mechanisms among different financing contracts in the credit portfolio of Bank Saderat Iran. To achieve this objective, daily data on the ratio of non-performing loans to total facilities for four major Islamic financing contracts—Murabaha, Joalah, Mudarabah, and Civil Partnership—during 2011–2021 were analyzed using Conditional Value-at-Risk (CoVaR), Vector Autoregression (VAR), Dynamic Conditional Correlation Multivariate GARCH (DCC-MGARCH), and BEKK models. The results indicate that credit risk within the bank’s portfolio exhibits a dynamic, networked, and asymmetric structure, with credit shocks transmitted through distinct contagion channels across contracts. The DCC-MGARCH estimates confirm significant time-varying conditional correlations, as the shock-response parameter (0.81) substantially exceeds the persistence parameter (0.188), indicating the dominant role of newly emerging shocks in shaping systemic risk. The BEKK results further reveal that Mudarabah acts as the primary transmitter of risk within the portfolio, generating the strongest spillovers to Civil Partnership (0.767), Murabaha (0.605), and Joalah (0.328). Conversely, Civil Partnership displays the highest credit risk volatility and is the most vulnerable contract to incoming shocks. Based on these findings, the study develops a policy framework consisting of four complementary instruments: concentration limits on contracts with systemic risk transmission capacity, enhanced collateral requirements for customers simultaneously engaged in Mudarabah and Civil Partnership contracts, risk-sensitive allocation of economic capital and loan-loss reserves according to each contract’s position in the contagion network, and a CoVaR-based early warning mechanism for the timely identification and containment of emerging credit shocks. The main contribution of this study is moving beyond conventional risk measurement toward the design of quantitative and operational policy tools for credit risk management from a contagion-network perspective in Islamic banking.

کلیدواژه‌ها English

Credit Risk
Systemic Risk
Risk Contagion
CoVaR
Bank Saderat Iran